DU LỊCH PHÚ QUỐC

Phú Quốc, hay còn gọi là đảo Ngọc, là hòn đảo lớn nhất của Việt Nam. Vị trí và lịch sử của quần đảo và vùng biển phía tây Tổ quốc đã chứng kiến không biết bao nhiêu câu chuyện về những con người đầu tiên tình nguyện ra đi để mang lại sức sống mới cho đảo, dấn thân góp phần để đến bây giờ đảo đã phát triển về mọi mặt. Họ ở lại, sống trọn đời với đảo, làm chứng nhân của những câu chuyện khai thiên lập địa vùng đất này.

TT - Quần đảo An Thới có tất cả 18 đảo, dân số khoảng 3.000 người, sinh sống tập trung tại hòn Thơm, cũng là hòn lớn nhất (rộng khoảng 5,7km2). Theo mùa gió, bãi biển mặt Nam và mặt chướng hòn Thơm đều sầm uất với hàng trăm ghe tàu đánh bắt, thu mua hải sản tề tựu mỗi ngày. Trong nhịp sống đang diễn ra sôi động bây giờ, ít ai biết có hai ông lão là những người đầu tiên đi khơi nguồn sống cho đảo, nay vẫn nặng tình với biển.

60 tuổi ra đảo lập nghiệp

Tại hòn Thơm, vào năm 1904, có một người đã 60 tuổi ra đây lập nghiệp. Ông là Khưu Văn Hạp, sinh năm 1844. Hồi đầu ông chọn mặt biển phía Nam đảo cất một căn chòi rồi ngày ngày cần mẫn phát rừng trồng dừa, trồng khoai mì tích cốc phòng cơ. Suốt mấy chục năm trời ông một mình thui thủi trên đảo. Mãi đến đầu năm 1943, vợ ông là bà Võ Thị Đức và vợ chồng hai người con gái của ông cũng dẫn theo hai đứa cháu ngoại, một gái, một trai tìm ra đảo với ông.

Người cháu trai duy nhất ấy là Huỳnh Quốc Dương (Hai Tuấn), sinh năm 1935, bây giờ vẫn còn sống ở nơi ngày xưa ông ngoại đã đặt bước chân đầu tiên lên đảo. Ông Hai Tuấn nhớ lại: “Năm 1943, trên hòn Thơm này chỉ có hai căn nhà. Căn của ngoại tôi ở mặt nam đảo, căn kia ở mặt chướng. Hằng ngày ngoại tôi lên rừng xẻ ván, chặt dây mây, tìm trầm hương, hậu phác..., mang về nhà cất chờ tàu từ Vĩnh Long, Sa Đéc, Sài Gòn xuống bán”. Thấm thoắt ngoại ông Hai Tuấn đã lên tuổi trăm. Ông Hạp mất ngày 26-6-1947, hưởng thọ 104 tuổi.

Ngoại mất, cha đi làm cách mạng, gia đình ông Hai Tuấn rơi vào cảnh khó khăn, trong khi tại đảo Phú Quốc quân Pháp tăng cường bố ráp, tàu buôn từ các nơi không ghé lại hòn Thơm nữa. Hết gạo ăn, người dì ruột ông Hai Tuấn là Sáu Thủ mới tìm đường vô Cửa Cạn, gửi người sang Campuchia mua được hơn giạ lúa rẫy hạt tròn, gạo đỏ. Đầu mùa mưa năm 1947, cả nhà mang ra gieo phía sau vườn nhà.

Vụ đầu tiên ông Tuấn trồng 1 mẫu, 6 tháng sau lúa chín cắt mang vô dùng chày giã liên tục bốn ngày đêm thu được hơn 50 giạ lúa. Cả nhà sáu người ăn nhín nhịn đến mùa mưa năm sau lại phát rừng được hơn 1,2 mẫu cấy tiếp. Đến vụ thứ ba (1949), diện tích lúa tăng lên đến 1,7 mẫu. Chuyện một gia đình ở đảo xa trồng được lúa đến tai quân Pháp, chúng vu gián là tiếp tế cho Mặt trận Việt Minh nên xua mã tà ra nhổ sạch và ngăn cấm không cho trồng nữa.

Hai Tuấn dẫn tôi ra thăm mộ ngoại ông. Căn nhà bao lấy ngôi mộ ngày nào giờ đã sụp mất. Cả tấm mộ bia bằng gỗ trai - loại gỗ chỉ bị mưa nắng bào mòn chứ không thể mục - cũng đã sụp xuống. Dấu ấn thời gian trùm lên vạn vật. Duy có lòng người là thêm keo sơn với biển. “Bốn đứa con tôi giờ đều sống, làm việc ở thị trấn Dương Đông. Tụi nó định rước tôi về để tiện bề phụng dưỡng, nhưng tôi không thể đi xa vùng biển này quá ba ngày được”, ông Hai Tuấn nói.

Không nghe tiếng sóng không ngủ được

Đã bước qua tuổi 88 nhưng ông Ngô Văn Diễn (Năm Diễn) vẫn còn “gân guốc” lắm. Khách đến chơi nhà ông có thể làm tù tì hơn 10 cốc rượu đế bự tổ chảng. Là dân Phú Quốc chính gốc, mới hơn 10 tuổi Năm Diễn đã theo cha dọc ngang khắp vùng biển Kiên Giang và ra tận miền Trung. Rồi Năm Diễn trở thành một chèo dọc (thuyền trưởng) nổi tiếng khắp vùng. “Gọi là chèo dọc vì hồi xưa mỗi chuyến ra khơi người thuyền trưởng đều phải ngồi chót vót trên cái cọc dựng phía trước mũi tàu quan sát để ra hiệu lệnh cho tài công điều khiển con tàu đi tìm luồng cá và tránh các bãi đá ngầm trên biển”, ông Năm Diễn nói.

Nhiều cụ cao niên ở Phú Quốc phục lăn cái tài “bói cá” của ông Năm Diễn. Chỉ cần coi bóng biển, luồng nước và nhìn hướng chim cắc ca bay là ông biết ở đâu có cá. Sau năm 1954, Năm Diễn là một trong hai chèo dọc ở vùng biển Kiên Giang “bị bắt” đưa đi học “tầm ngư” tận bên Singapore, do một người Pháp trực tiếp hướng dẫn. Năng khiếu trời cho cộng với những kiến thức khoa học hiện đại thu được trong hơn tháng trời lênh đênh trên biển cùng các chuyên gia người Pháp càng làm Năm Diễn nổi như cồn.

Càng về sau, nguồn cá kiệt dần, nhiều người ôm con thuyền 30-40 tấn ra khơi, mỗi chuyến đi mất 4-5 phuy dầu mới đánh đầy, còn Năm Diễn chỉ đi một ngày, mới dùng hết một phuy 220 lít là tàu đã đầy ắp. Thế nên các chủ tàu, chủ nhà thùng nước mắm luôn tranh nhau mời cho được Năm Diễn về làm chèo dọc. Bây giờ, trong số bảy người con của ông chỉ có người thứ sáu Ngô Hoàng Nam là kế tục được kinh nghiệm của cha và trở thành một chèo dọc lừng lẫy ở Phú Quốc. Sang thế hệ thứ ba cũng chỉ có một đứa cháu ngoại kế tục được nghề của ông.

Cuộc đời Năm Diễn cũng lắm thăng trầm. Có giai đoạn bốn năm ông được Việt Minh cài vào làm thư ký xã Lộc Hòa (Dương Tơ ngày nay) để thu thập tình hình. Sang những năm đầu thập niên 1970, chính quyền Sài Gòn đẩy mạnh chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh và chính sách bình định, Năm Diễn lại phải dẫn bảy người con chạy ra hòn Thơm lánh nạn. Dạo đó trên hòn Thơm mới có chừng 4-5 hộ gia đình. Nhiều người coi Năm Diễn - người cao tuổi nhất ở hòn Thơm - là một pho từ điển sống về Phú Quốc. Bây giờ ở tuổi 88, ngày ngày ông vẫn đi bộ từ nhà ra tới bãi biển để được nghe tiếng sóng vỗ ì oạp. Ông bảo: “Ở miết quen rồi, hôm nào không nghe tiếng sóng không ngủ được”.

TẤN ĐỨC (TT)

---

Ngày mãn khóa, người thầy khoác vào vai ông túi vải chứa đầy sách quý và bảo: “Con hãy đến nơi khó khăn nhất lo tu thân hành đạo trị bệnh cứu người”. Ông xin ra đảo Phú Quốc dựng chùa hành đạo cứu người. 50 năm đã qua.

Trên đường tìm đến nhà Tư Mai - Phạm Văn Mai, 53 tuổi, ở ấp Suối Cát, xã Cửa Dương (huyện Phú Quốc), nhiều người nói với tôi rằng Tư Mai là người giỏi đi rừng, như sói của rừng xanh.

Từ lúc cùng cha sinh sống và khai khẩn đất Phú Quốc đến nay, bàn chân ông đã đi khắp 99 ngọn núi từ bắc đảo đến nam đảo, từ hòn Chảo qua hòn Hàm Rồng, từ đỉnh núi Chúa cao nhất đảo đến khu vực lũng vực sâu ở sông Rạch Tràm, sông Dương Đông. Ông biết nhiều chuyện ly kỳ như cổ tích của rừng đảo Phú Quốc.

Khi đến nơi, trước mặt tôi ông Tư Mai là người hành nghề vá ép xe. Cơ ngơi của ông là ngôi nhà tôn đơn sơ, nơi nương náu của vợ chồng ông và sáu người con.

2. Thời chiến tranh, ông Phạm Văn Thái, cha Tư Mai, phải ẩn trong rừng chế tạo vũ khí chống Mỹ. 10 tuổi, Tư Mai đã là người rừng trẻ thơ, băng rừng đưa tin, tiếp tế gạo thuốc cho cha và những người hoạt động bí mật. Tư Mai vừa là người hậu phương, vừa là người tiền trạm rong ruổi suốt hai mùa nồm - chướng ở biển rừng Phú Quốc, cứ thế mưu sinh và liên lạc, sống trọn đời với Phú Quốc. Ông nói ở nơi lắm thú dữ âm u nhất là nơi an toàn nhất và cũng là nơi kỳ thú nhất trong cuộc đời rừng rú của ông.

Đi rừng, cuộc trò chuyện của Tư Mai với muông thú cứ liên hồi huyên náo ban mai. Ông kể: “Mấy năm qua tôi đã đi với nhiều nhà khoa học, phát hiện hàng chục loài lan quý hiếm trong đó có lan vân hài, âm lan núi, ái lan lá đẹp, hàng chục loài bò sát, linh trưởng, khỉ đuôi dài, voọc xám, voọc bạc”. Ông nói vui: “Tôi chỉ thua mấy ổng (các nhà khoa học) tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha…, chứ còn tiếng của thú rừng ở 99 ngọn núi này thì chưa biết ai hơn ai”.

Chỉ nghe tiếng khỉ kêu, Tư Mai biết con nào đực con nào cái. Ông biết mọi sự chuyển động của loài côn trùng kiến bọ đều báo hiệu một sự thay đổi theo quy luật năm tháng của rừng xanh. Ông biết từng ngõ ngách, biết mọi cách băng rừng, vượt suối, lên vồ xuống ảng… Có lẽ vì vậy mà những người ở đây gọi ông bằng biệt danh “người dẫn đường số một” ở rừng đảo Phú Quốc rộng bao la này.

Mỗi cánh rừng, con suối ở đây với Tư Mai là một kỷ niệm, một câu chuyện độc đáo về rừng. Chuyện rừng Hàm Ninh ngày trước có con rắn khổng lồ, thân như cây cóc nuốt thốc một con nai nằm vắt ngang lối đi mấy ngày liền.

Chuyện con trăn say mật ong nằm cuộn tròn được ông bỏ bao đem về làm gối nằm. Chuyện con sông Cửa Cạn 24km dài nhất đảo từng xảy ra cảnh cá sấu táp con heo rừng đứt làm đôi. Chuyện rừng xanh lúc ngớt tiếng súng, khi mùa xuân về muông thú giao duyên, giao hoan và những trận tam bành của những con khỉ đực tranh nhau con cái làm thẹn cả núi rừng…

3. Ngày trước ai nói Tư Mai mưu sinh bằng cách hạ sát thú rừng, chim cá, ông bảo đó chỉ là thói quen bản năng để sinh tồn làm vốn nuôi bầy con. Thói quen sinh tồn ấy đã đẩy đưa ông đến những cánh rừng sâu hiểm trở chưa bàn chân người đến. Tư Mai còn nói như sám hối mỗi khi nghe tiếng khỉ ché ché tru lên.

Trong một lần vào rừng sâu săn thú, ông bắn trúng một con khỉ mẹ đang cho con bú trên cành. Khỉ mẹ tru lên thảm thương, nó cố gượng trao đứa con lại cho khỉ cha rồi chúi đầu xuống đất. Khỉ cha lao mình qua cành cây khác, nhưng vẫn không thoát viên đạn thứ hai, nó tru tréo dữ dội rồi ôm con vào lòng loạng choạng rơi xuống. “Chú khỉ con mất cha và mẹ được tôi đem về nuôi với ý định sau này sẽ thả vào rừng. Thế nhưng khi nó lớn lên đã không còn bản năng hoang dã tự tìm mồi được nữa”.

Nói đến đây Tư Mai đứng chôn chân. Ông kể: “Năm 47 tuổi, nhiều đêm mưa rả rích, mỗi lúc nhớ đến tiếng thét xa con của khỉ mẹ, tôi thấy mình tội lỗi và nói với vợ thề giải nghệ, trả ơn cho rừng”.

4. Tư Mai vẫn rào rào kéo tôi băng rừng, ngược sông Rạch Tràm qua ngã ba sông nơi hợp lưu của ba dòng suối trắng, đỏ, đen lạ mắt lặng lờ chảy ra biển. Núi đảo hội tụ nhiều loài hoa rừng đa sắc, nhiều sinh cảnh từ triền dốc đến bình nguyên, đến cánh rừng ngập mặn thoai thoải dập dềnh gợn gió.

Dù đã trăm lần qua nhưng ông vẫn tần ngần thổn thức, chính lúc “ngây rừng” ông tự bạch: “Với tôi, hiểu rừng mới là người giàu có!”. Ông biết trên chóp núi kia có một chồi hoa nhỏ để nâng niu, một sinh vật lạ để ghi dấu, gạch chéo trên bản đồ. “Tôi chờ các nhà khoa học tới để nghiên cứu bảo tồn. Cả vùng rừng Phú Quốc, cả vùng biển Tây này còn biết bao nhiêu điều hay chưa được khám phá”, ông nói. Hèn gì mà hạt phó Hạt kiểm lâm vườn quốc gia Phú Quốc Phạm Viết Giáp nói rằng: “Đi với Tư Mai sẽ luôn ngạc nhiên, ngưỡng mộ và cảm thấy yêu rừng hơn”.

Tư Mai nói: “Tôi sẽ không sát thú, không thỏa hiệp với kẻ xấu phá rừng, ai làm giàu thêm cho rừng như các nhà khoa học, kiểm lâm thì tôi theo”. Ông bảo không thể nào nhớ hết tên hàng trăm loài hoa kiêu sa và dân dã ở rừng giàu sinh cảnh này. Ông mong một ngày nào đó các loài hoa cây cảnh quý từ rừng được nghiên cứu nhân giống, ngày đó ở Phú Quốc sẽ có những vườn hoa, những con đường hoa rực rỡ theo mùa để từ đó dẫn dắt bá tánh đến với rừng dù chỉ một lần trong đời.

Khi đi qua một khe suối nhỏ ở rừng Bãi Bổn, có tiếng một con khỉ gào thét liên hồi, ông bảo khỉ cái già đấy. Sau đó tiếng kêu tắt lịm, từ trong rừng một thanh niên chở một cái bao nhỏ bên trong rỉ máu chạy thục mạng. Tư Mai đứng bất động, không nói được lời nào nữa. Kẻ bất lương lại làm điều bất chính với núi non rừng thẳm.

Tiễn tôi rời rừng, Tư Mai cười bảo: “Muốn đi rừng phải giữ được rừng, giữ được rừng sẽ còn có nhiều người dẫn đường như tôi”.

QUANG VINH (TT)

Năm 2003, huyện Phú Quốc có thêm xã mới Hòn Thơm. Về địa lý, xã có đến 18 hòn đảo lớn nhỏ, nhưng hiện tại chỉ có hòn Thơm, hòn Rỏi, hòn Mây Rút và hòn Dơi là có dân cư sinh sống. Ở hòn Mây Rút - đảo xa nhất - có ba người đàn bà suốt mấy chục năm qua ngày ngày vẫn ra biển.

1. Người ta giới thiệu với chúng tôi một “lão bà bà” lưng còng, tóc trắng, mà mọi người thường gọi là “nữ chúa” hòn Mây Rút. Bà tên Bảy Yên, năm nay đã 81 tuổi, quê quán ở mãi Hòn Chông, huyện Kiên Lương, theo chồng ra đây lập nghiệp đã hơn 50 năm.

Từ cảng An Thới, mất hơn một giờ đi ghe máy vượt qua gần chục hoang đảo thuộc quần đảo An Thới, chúng tôi mới đặt chân lên được hòn Mây Rút. Trong căn nhà khá tinh tươm dưới rặng dừa cao chót vót, “nữ chúa” bồi hồi kể lại câu chuyện thời đi mở đảo: “Hồi mới đặt chân lên đây, vợ chồng tôi chỉ có duy nhất một cái cưa. Hằng ngày chồng tôi đi rừng phát cây trồng dừa, tôi ra biển bắt nhum, câu mực về ăn độn với khoai rạn (một loại củ mọc hoang trên rừng).Những tháng nắng tìm các hốc đá ven biển cạo lấy muối mang về để dành ăn. Nhiều bận biển động cả tháng trời, đói không có cháo ăn, đau không thuốc thang chạy chữa, lạnh không có quần áo mặc”.

Sau thời gian sống cô độc trên hoang đảo, rồi vợ chồng “nữ chúa” cũng đóng được chiếc ghe nhỏ để chèo vào An Thới, dùng các sản vật hái lượm trên rừng đổi lấy các vật dụng cần thiết. Có bàn tay con người, cả hoang đảo rộng hơn cây số vuông dần thay da đổi thịt. Vườn cây trái đẩy lùi dần những cánh rừng rậm. Đảo ngày thêm đông vui khi những đứa con của bà lần lượt ra đời. Nhưng cuộc sống kham khổ và sự khắc nghiệt của thiên nhiên đã cướp đi sinh mạng của sáu trong tổng số 15 người con của bà.

Người ta gọi bà lão lưng còng tóc bạc là “nữ chúa” hòn Mây Rút bởi bà là chủ của đại gia đình hơn 30 người gồm con, cháu, chắt đang định cư ở đây. Không chỉ vậy, bà còn là người phụ nữ có tuổi đời cao nhất, người gắn bó lâu năm nhất với quần đảo An Thới hơn 3.000 dân này.

2. Tám Nữ - Phạm Thị Nữ, người con thứ tám của “nữ chúa”- theo mẹ ra đảo hồi mới biết bò, bây giờ đã qua tuổi 50. Lớn lên ở xứ biển đìu hiu, quanh năm suốt tháng chỉ làm bạn với sóng biển và cây rừng nên Tám Nữ quen với kiểu nói chuyện rổn rảng như cãi nhau với hàng xóm: “Hồi trẻ tui chuyên đánh (mặc) tà lỏn đi câu rạn và chèo ghe vô An Thới, hòn Thơm đổi cá lấy gạo, muối. Riết rồi quen nên hễ mặc quần dài vào là thấy nực nội, vướng víu không chịu nổi. Lại thêm cái tật ăn nói bỗ bã của tui mà không thằng nào dám xáp vô. Chừng đứa em làm mai ổng cho tui, thế là cưới. Cưới rồi mới biết mặt chồng. Còn cha chồng thì phải tới 19 năm sau tui mới về dự... đám giỗ ổng!”.

Vợ chồng Tám Nữ không có con nên bàn nhau đi xin một bé trai về nuôi. Chồng Tám Nữ có cái tên khá “mềm mại” Hà Ngọc Đôi, Tám Nữ bèn đặt tên cho thằng nhỏ là Bạn - Hà Ngọc Bạn, năm nay đã 15 tuổi. Hằng ngày cha con Đôi - Bạn đi câu bằng xuồng máy, còn Tám Nữ câu bằng bè tự kết. Vậy mà nhiều bữa thùng cá trên bè của Tám Nữ cân cho mối được những 200.000 đồng, trong khi cá của hai cha con Đôi - Bạn người ta trả có 90.000 đồng.

Hỏi Tám Nữ được gì, mất gì khi gắn đời mình với biển, Tám Nữ phá lên cười: “Nhiều người đến đây tham quan, đâu biết rằng cha mẹ, anh em tui đã lao động hết mình mấy chục năm trời mới biến đảo hoang này thành một hòn đảo xanh tươi như ngày nay. Đó là phần thưởng lớn nhất của chúng tôi. Còn mất thì tui có gì đâu mà mất!”.

3. Phạm Thị Út - cô con gái út của bà Bảy Yên - năm nay mới 34 tuổi nhưng đã có tới sáu đứa con. Hằng ngày, thằng nhỏ nhất ở nhà với bà ngoại, còn năm đứa lớn 5-16 tuổi đều phải ra biển tìm cái ăn. Hôm chúng tôi đến, Út đang cắm cúi ngồi kết thêm chiếc bè bằng thùng xốp vớt được trên biển để các con bơi ra các rạn đá, san hô câu cá. Tụi nhỏ học nghề từ mẹ và bà ngoại. Một chữ cắn đôi Út cũng không đọc được, nhưng tính siêng năng, hay làm nên ngày cưới chồng, Út được cha mẹ “tặng” nguyên một hòn Dơi rộng cả cây số vuông nằm sát bên hòn Mây Rút làm của hồi môn.

Hồi đầu Út giao cho chồng khai hoang trồng thêm dừa, mì, bắp làm lương thực, còn Út ra biển. Gần 20 năm qua Út đã rong ruổi khắp các rạn quanh hòn Dừa, hòn Rỏi, hòn Rầm Ghì, hòn Hay, hòn Móng Tay, hòn Dăm... vô tới mũi Đèn, mũi Ông Đội trong An Thới để câu mực, cá mú, cá bè, cá thu. Hôm nào đi xa, Út dậy sớm nấu cơm mang theo để trưa dùng, xong câu tiếp tới chiều tối mới quay về. Nhiều bận không mang thức ăn theo nhưng do đi trúng bãi gặp toàn cá thu, cá bốp, mê quá Út đành uống nước lã cầm hơi.

“Biển cả nuôi mình nhưng nó cũng hay trở chứng lắm. Có khi thấy trời yên vậy nhưng đùng một cái nổi sóng ào ào, trở tay không kịp. Tui suýt mấy lần mang cái bụng bự này “đi xa” luôn rồi. Có lúc nằm đêm suy tính hay là bán bớt một ít đất đai ra mặt chợ ở cho khỏe cái thân, nhưng rồi nghĩ lại cả đời cha mẹ mình đã gắn bó với hòn đảo này, nó như một phần trên cơ thể mình vậy, không thể nào xa rời được”- Út nói.

Nhìn cái bụng bầu căng tròn của Út, chúng tôi ái ngại: “Sao chị chưa chịu nghỉ, lỡ đang đi biển mà bị đau bụng thì biết ứng phó thế nào?”. “Thì đã có má tui đây. Hồi sanh mấy đứa trước, má tui làm mụ cho tui không đó, có sao đâu. Tui đi biển một mình quen rồi, sá gì”. Rồi như sực nhớ ra, Út tỉnh rụi nói tiếp: “Thiệt bụng, trễ hai ngày rồi đó. Bác sĩ trong Dương Đông kêu vô đó coi sao, nhưng tui tính kết xong cái bè này cái đã”.

TẤN ĐỨC (TT)